...ข้าพเจ้ามีโอกาสได้ศึกษา และทดลองทำนามาบ้าง และทราบดีว่าการทำนานั้น มีความยากลำบากเป็นอุปสรรคอยู่ไม่ใช่น้อย จำเป็นต้องอาศัยพันธุ์ข้าวที่ดี และต้องใช้วิชาการต่างๆ ด้วย จึงจะได้ผลเป็นล่ำเป็นสัน อีกประการหนึ่งที่นานั้น เมื่อสิ้นฤดูทำนาแล้ว ควรจะปลูกพืชอื่นๆ บ้าง เพราะจะเพิ่มรายได้ให้อีกไม่น้อย ทั้งจะช่วยให้ดินร่วน ช่วยเพิ่มปุ๋ยกากพืช ทำให้ลักษณะเนื้อดินดีขึ้น เหมาะสำหรับจะทำนาในฤดูต่อไป... --------- ?ข้อความข้างต้นเป็นพระราชดำรัส ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระราชทานแก่กลุ่มผู้นำชาวนา แสดงถึงความสนพระทัย ที่ทรงมีต่อพสกนิกรอันเป็นชาวนาชาวไร่โดยตรง --------- ?ตามโบราณราชประเพณี ซึ่งพระมหากษัตริย์ในฐานะทรงเป็นเกษตรบดี ทรงมีพระราชกิจในการสนับสนุนขวัญและกำลังใจแก่ชาวประชาราษฎร ดังนั้น ในปีพุทธศักราช 2503 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ฟื้นฟูราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และปรับปรุงพิธีการบางอย่างให้เหมาะสมกับยุคสมัย เพื่อความเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญเกษตรกร ถือฤกษ์ยามเหมาะสมต้องตามประเพณี รวมทั้งทำให้ชาวต่างประเทศได้เห็นขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามของคนไทยด้วย --------- ?ความมุ่งหมายของพิธีแรกนา อยู่ที่จะทำให้เป็นตัวอย่างแก่เกษตรกร ชักนำให้มีความมั่นใจในการทำนา แม้จะเป็นความจำเป็นสำหรับบ้านเมืองในสมัยโบราณอย่างไร ถึงในปัจจุบันก็คงเป็นอยู่อย่างนั้น งานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เปรียบเหมือนพระมหากษัตริย์ ซึ่งเป็นองค์ประมุขของประเทศ ได้ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณต่อชาวนาไทย ผู้เปรียบประดุจดังกระดูกสันหลังของชาติ การที่พระมหากษัตริย์ได้ทรงมีส่วนร่วมในกิจกรรมด้านเกษตร ถือเป็นการบำรุงขวัญ และเป็นกำลังใจแก่เกษตรกรทั่วกัน เป็นต้นเหตุแห่งความตั้งมั่นและความเจริญไพบูลย์ทั้งปวง --------- ?พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ แยกเป็น ๒ พิธี คือ พระราชพิธีพืชมงคล เป็นพิธีทำขวัญเมล็ดพันธุ์พืชต่างๆ เช่น ข้าวเหนียว ข้าวเปลือก ข้าวฟ่าง ข้าวโพด ถั่ว งา เผือก มัน และพืชอื่นๆ เพื่อให้พืชเหล่านั้น เจริญงอกงาม ปราศจาคโรค โดยจะประกอบพระราชพิธี ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม --------- ?ส่วนพระราชพิธีแรกนาขวัญ เป็นพระราชพิธีแรกไถ ก่อนที่ชาวนาจะทำพิธีแรกนาในนาของตนเอง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช จะเสด็จพระราชดำเนินไปเป็นองค์ประธานในพระราชพิธีนี้ สืบต่อกันมาทุกปี --------- ?ปีพุทธศักราช ๒๕๐๔ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมการข้าว (เดิม) กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นำพันธุ์ข้าวต่างๆ มาปลูกทดลองในบริเวณสวนจิตรลดา โดยในปีแรกพระองค์ท่าน ทรงขับรถไถนาควายเหล็ก เพื่อเตรียมเพาะปลูกข้าว ตลอดทั้งทรงหว่านข้าว และทรงเก็บเกี่ยวข้าวด้วยพระองค์เอง --------- ?ต่อมากรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้รับสนองพระราชดำริ โดยได้ปลูกข้าวนาสวน และข้าวไร่ในฤดูฝน หลังจากการเก็บเกี่ยวข้าวเสร็จแล้ว ในช่วงฤดูแล้งได้ปลูกพืชตระกูลถั่วหมุนเวียนในนาข้าวด้วย เพื่อเป็นการบำรุงดิน และสาธิตการปลูกพืชไว้หลังนา ทำที่นาให้เกิดประโยชน์มากที่สุดในรอบปี --------- ?แปลงนาทดลองสวนจิตรลดา ได้ดำเนินงานติดต่อกันมา เป็นประจำทุกปีมิได้ขาด ตั้งแต่ปีพุทธศักราช ๒๕๐๔ ถึงปัจจุบัน เมล็ดข้าวต่างๆ ที่เก็บเกี่ยวได้จากนาทดลองสวนจิตรลดา ในปีพุทธศักราช ๒๕๐๕ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ขอพระราชทานนำไปใช้สำหรับงานพระราชพิธีฯ แล้วให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมส่งเสริมการเกษตร นำไปบรรจุซองเล็กๆ จัดเป็นข้าวมงคล พันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทาน --------- ?ส่วนเมล็ดถั่วที่เก็บเกี่ยวได้ก็เช่นกัน ได้ขอพระราชทานนำไปใช้ในโครงการพิเศษอื่นๆ และใช้ประโยชน์เพื่อพัฒนาขยายพันธุ์ของทางราชการแล้วส่งไปแจกจ่ายให้พสกนิกรทั่วประเทศ เพื่อเป็นมิ่งขวัญและสิริมงคลในการประกอบอาชีพการเกษตรของตนตามประเพณีนิยมสืบไป --------- ข้อมูล : มูลนิธิข้าวไทยในพระบรมราชูปถัมภ์